niedziela, 30 listopada 2014

Adwokat z urzędu, pełnomocnik z urzędu w sprawach karnych

1)  W postępowaniu karnym istnieje konstrukcja tzw. „obrony obligatoryjnej”, w której oskarżony musi mieć obrońcę, z wyboru bądź z urzędu, w następujących sytuacjach:   
- gdy jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy,
- gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności; 
- gdy sąd uzna to za niezbędne, ze względu na okoliczności utrudniające obronę; 
- przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, jeżeli zarzucano mu zbrodnię lub jest pozbawiony wolności.

We wskazanych powyżej sytuacjach, jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, obrońcę z urzędu wyznaczy prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy, działając "z urzędu", czyli automatycznie. Nie jest więc konieczne składanie wniosku przez oskarżonego.

2)  W pozostałych sprawach, oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, a chciałby mieć możliwość walki o swoje prawa przy pomocy profesjonalnego obrońcy, może złożyć do sądu wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu.

Podstawową przesłanką jest sytuacja, w której nie jest on w stanie ponieść kosztów obrony „bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny”. Wnioskodawca musi ten stan w należyty sposób wykazać, przez dołączenie do wniosku stosownych dokumentów potwierdzających stan majątkowy.

Decyzję o ustanowieniu obrońcy z urzędu, po rozpoznaniu złożonego wniosku, podejmuje w formie zarządzenia prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Podobnie jak w sprawach cywilnych, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w odpowiednio umotywowanym wniosku, wskazać wręcz nazwisko konkretnego adwokata, z którym chcielibyśmy współpracować.

3) O czym niewiele osób wie, także strona inna niż oskarżony może wnosić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Najczęściej będzie to pokrzywdzony, który w procesie karnym może aktywnie brać udział w sprawie, jako OSKARŻYCIEL POSIŁKOWY.  Sąd może mu wyznaczyć pełnomocnika z urzędu, jeśli nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, a osoba ta chce aktywnie i przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika walczyć o swoje prawa.


Właściwymi w wyżej opisanych przypadkach są przepisy artykułów: 78 – 79 oraz 87 i 88 kodeksu postępowania karnego.


UWAGA: z dniem 1 lipca 2015 r. wchodzą w życie zmiany w prawie karnym i prawie postępowania karnego, które mogą modyfikować wyżej opisane zasady.



wtorek, 18 listopada 2014

Adwokat z urzędu, pomoc prawna z urzędu w sprawach cywilnych

Każdy obywatel ma prawo otrzymać z sądu pomoc prawną udzieloną z urzędu, co oznacza, iż pomoc taka będzie tylko częściowo odpłatna, lub w ogóle bezpłatna – w zależności od stanu majątkowego wnioskodawcy.

Strona postępowania ma prawo zgłosić sądowi pisemnie lub ustnie (do protokołu rozprawy lub posiedzenia) wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Stanowi o tym art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego. 

W praktyce oznacza to, że w sytuacji, gdy strona otrzymała wezwanie na rozprawę i nie wie, jakie decyzje prawne powinna podjąć w sprawie – może wystosować do sądu pismo z wnioskiem o przyznanie takiej pomocy, lub stawić się na wezwanie sądu i na pierwszym terminie sprawy ustnie oświadczyć, iż wnosi o pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Możliwość ta istnieje nie tylko w toku postępowania, ale także przed jego wszczęciem. Coraz częstsze są sytuacje, gdy osoba zainteresowana wszczęciem postępowania zgłasza się do sądu z prośbą o wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia stosownych pozwów, pism, czy wniosków. To bardzo dobry sposób – ułatwia pracę zwłaszcza wyznaczonemu później pełnomocnikowi – który może najpierw omówić całą sprawę z klientem, a następnie wnieść odpowiednio skonstruowane pismo do sądu i poprowadzić sprawę w całości. 

Wniosek o pomoc prawną z urzędu może złożyć każdy, kto jest stroną postępowania, a nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Nie ma tez przeszkód, aby we wniosku takim wskazać imię i nazwisko konkretnego adwokata, czy radcy prawnego, z którym strona chciałaby współpracować. 
 
Decyzję w tym zakresie podejmuje sąd, po przeanalizowaniu treści wniosku i jego uzasadnienia oraz po zapoznaniu się z sytuacją materialną strony. Sąd uwzględni złożony wniosek, jeśli uzna, że udział pełnomocnika z urzędu jest w sprawie potrzebny. 

Wzór oświadczenia obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania dostępny jest w każdym sądzie oraz na stronie internetowej.